Cáp Điều Khiển Là Gì? Cấu Tạo, Phân Loại Và Cách Chọn Theo Mục Đích Sử Dụng

Cáp điều khiển (control cable) là cáp dùng để truyền tín hiệu điều khiển, tín hiệu đo lường và cấp nguồn nhỏ giữa bộ điều khiển và thiết bị. Bài này giải thích cáp điều khiển là gì, cấu tạo gồm những lớp nào, các cách phân loại, cách chọn cáp theo mục đích sử dụng, các sai lầm thường gặp khi mua và cách kiểm tra khi nhận hàng.

Cáp điều khiển là gì

Cáp điều khiển là gì?

Cáp điều khiển là loại cáp hạ áp, dòng nhỏ. Cáp nối bảng điều khiển, PLC, bộ điều khiển trung tâm với cảm biến, rơ le, van, đầu đọc thẻ, khóa cửa và các thiết bị khác. Tín hiệu có thể là tín hiệu số (bật/tắt), tín hiệu analog (ví dụ 4–20 mA, 0–10 V) hoặc tín hiệu truyền thông (RS-485, Modbus, Wiegand…).

Cáp điều khiển khác cáp động lực ở chỗ: cáp động lực cấp điện cho tải lớn như động cơ, máy bơm, nên cần tiết diện lớn và điện áp cao. Cáp điều khiển chủ yếu mang tín hiệu, nên cỡ dây nhỏ hơn, nhưng cần tín hiệu ổn định và thường cần chống nhiễu.

Cáp điều khiển được dùng trong tự động hóa công nghiệp, hệ thống quản lý tòa nhà (BMS), an ninh, kiểm soát ra vào, âm thanh, chiếu sáng và nhiều hệ thống điện nhẹ khác.

Cấu tạo của cáp điều khiển

Cấu tạo cáp điều khiển

Mỗi dòng cáp có cấu tạo khác nhau. Các lớp thường gặp từ trong ra ngoài:

1. Ruột dẫn

Thường là đồng trần hoặc đồng mạ thiếc. Đồng mạ thiếc chống ô xy hóa tốt hơn, dễ hàn và bấm đầu cos. Ruột dẫn có thể là sợi đặc hoặc nhiều sợi nhỏ bện lại; ruột bện mềm hơn, chịu uốn tốt hơn khi đi trong máng, tủ điện. Xem thêm bài đồng mạ thiếc trong cáp điều khiển.

2. Lớp cách điện

Bọc từng ruột dẫn để các ruột không chạm nhau. Vật liệu thường dùng: PVC, PE, HDPE. Với cáp tín hiệu, cách điện PE/HDPE có điện dung thấp hơn PVC nên hay được dùng cho tín hiệu truyền thông.

3. Lớp chống nhiễu (màn chắn)

Chỉ có ở cáp điều khiển chống nhiễu. Dạng thường gặp là băng nhôm quấn quanh các cặp dây, đi kèm dây thoát (drain wire) để nối đất; hoặc lưới đồng bện; hoặc cả hai. Màn chắn giảm ảnh hưởng của nhiễu điện từ từ động cơ, biến tần, cáp động lực. Chi tiết xem bài cáp điều khiển chống nhiễu.

4. Lớp chịu lửa (chỉ có ở cáp chống cháy)

Các lớp của cáp điều khiển

Cáp điều khiển thông thường không có lớp này. Cáp tín hiệu chống cháy dùng cách điện silicone hoặc băng mica để mạch vẫn làm việc một thời gian khi có cháy. Đây là hai loại cáp khác nhau, không dùng thay cho nhau. Xem bài cấu tạo cáp chống cháy.

5. Vỏ ngoài

Bảo vệ cáp khỏi va đập, ẩm, bụi. Vật liệu thường dùng: PVC (phổ biến, trong nhà), LSZH (ít khói, không halogen, dùng nơi đông người), PE (ngoài trời, chôn ngầm có ống bảo vệ).

Các cách phân loại cáp điều khiển

  • Theo khả năng chống nhiễu: không chống nhiễu; chống nhiễu bằng băng nhôm; chống nhiễu bằng lưới bện; chống nhiễu từng cặp và chống nhiễu tổng.
  • Theo cỡ dây: ghi theo AWG (chuẩn Mỹ) hoặc mm² (chuẩn IEC). Số AWG càng lớn thì dây càng nhỏ.
  • Theo số lõi hoặc số cặp: 1 cặp, 2 cặp… hoặc 2, 4, 6, 8 lõi trở lên.
  • Theo vỏ: PVC, LSZH, PE.
  • Theo khả năng chịu lửa: cáp điều khiển thông thường và cáp tín hiệu chống cháy.

Bảng quy đổi cỡ dây AWG thường gặp

Cỡ dâyĐường kính ruột tương đươngTiết diện tương đương
18 AWGkhoảng 1,02 mmkhoảng 0,82 mm²
16 AWGkhoảng 1,29 mmkhoảng 1,31 mm²
14 AWGkhoảng 1,63 mmkhoảng 2,08 mm²

Quy đổi theo bảng AWG cho ruột đặc. Ruột bện cùng cỡ AWG có đường kính lớn hơn một chút. Khi thiết kế, nên dùng điện trở ruột dẫn ghi trong catalogue thay vì chỉ dựa vào cỡ dây.

Cách chọn cáp điều khiển theo mục đích sử dụng

Lựa chọn cáp điều khiển theo mục đích sử dụng

Không có loại cáp dùng tốt cho mọi trường hợp. Cáp đắt nhất chưa chắc phù hợp. Cáp đúng là cáp khớp với tín hiệu, khoảng cách và môi trường lắp đặt. Chọn đúng giúp mạch làm việc ổn định, an toàn và bền hơn. Nên đi theo 6 bước:

  1. Xác định loại tín hiệu. Tín hiệu bật/tắt, analog 4–20 mA, hay truyền thông RS-485/Modbus/Wiegand. Tín hiệu analog và truyền thông nhạy với nhiễu hơn, nên dùng cáp xoắn đôi có chống nhiễu.
  2. Kiểm tra điện áp. Điện áp định mức của cáp phải lớn hơn điện áp làm việc của mạch. Cáp điều khiển 300 V phù hợp mạch điện nhẹ 12/24 V; không dùng cho mạch 220 V động lực.
  3. Chọn cỡ dây theo dòng và chiều dài. Đường dây càng dài thì điện trở vòng càng lớn, điện áp đến thiết bị càng giảm. Cách tính ở bảng bên dưới.
  4. Chọn số cặp, số lõi. Đủ cho số tín hiệu cần đi, có tính dự phòng nếu tuyến khó kéo lại.
  5. Chọn vỏ theo môi trường. PVC cho trong nhà thông thường; LSZH cho nơi đông người, đường thoát hiểm theo yêu cầu thiết kế; PE hoặc cáp có giáp cho ngoài trời, chôn ngầm.
  6. Xét yêu cầu chịu lửa. Mạch báo cháy, mạch điều khiển chữa cháy, mạch cần duy trì khi có cháy phải dùng cáp tín hiệu chống cháy, không dùng cáp điều khiển vỏ PVC.

Ví dụ tính điện trở vòng theo chiều dài tuyến

Điện trở vòng = 2 × điện trở ruột dẫn (Ω/km) × chiều dài tuyến (km). Bảng dưới dùng điện trở ruột dẫn lớn nhất ở 20 °C của 3 mã cáp điều khiển Heizka, lấy từ trang sản phẩm.

Mã (cỡ dây)Điện trở ruột dẫn50 m100 m200 m300 m
HEW18S2PC (18 AWG)21,8 Ω/km2,18 Ω4,36 Ω8,72 Ω13,08 Ω
HEW16S2PC (16 AWG)13,7 Ω/km1,37 Ω2,74 Ω5,48 Ω8,22 Ω
HEW14S2PC (14 AWG)8,2 Ω/km0,82 Ω1,64 Ω3,28 Ω4,92 Ω

Ví dụ: khóa cửa 24 V lấy dòng 0,5 A, cách bộ điều khiển 200 m. Sụt áp = 0,5 A × điện trở vòng: khoảng 4,36 V với 18 AWG, 2,74 V với 16 AWG, 1,64 V với 14 AWG. Người thiết kế so kết quả với dải điện áp vào cho phép của thiết bị. Nhiệt độ cao làm điện trở tăng, nên cần để dư.

Sai lầm thường gặp khi chọn mua cáp điều khiển

Chọn mua cáp điều khiển

  • Không tìm hiểu trước khi mua. Không biết mạch cần loại tín hiệu nào, cỡ dây bao nhiêu, nên khó đánh giá tư vấn của người bán và khó so sánh giá.
  • Chọn sai loại cáp. Ví dụ dùng cáp không chống nhiễu cho tín hiệu analog đi cạnh cáp động lực; dùng cáp điều khiển vỏ PVC cho mạch báo cháy.
  • Chỉ nhìn giá. Cáp giá thấp bất thường có thể thiếu tiết diện, ruột dẫn pha tạp, màn chắn mỏng hoặc không có hồ sơ. Chi phí kéo lại cáp sau khi hoàn thiện công trình thường cao hơn nhiều so với tiền chênh lệch khi mua.
  • Không kiểm tra khi nhận hàng. Phát hiện sai mã sau khi đã kéo cáp thì rất khó xử lý.

Bảng kiểm tra khi nhận cáp điều khiển

Mục kiểm traCách kiểm tra
Mã, cỡ dây in trên vỏĐúng mã trong hồ sơ thiết kế, đơn hàng
Đường kính ngoàiĐo bằng thước kẹp, so với catalogue
Số cặp, màu cách điệnCắt thử một đầu, đếm và xem màu
Màn chắn, dây thoátCó lớp băng nhôm hoặc lưới bện và dây thoát như mô tả
Vỏ cápĐều màu, không nứt, không phồng, đúng vật liệu đặt hàng
Chiều dàiTheo vạch mét in trên vỏ, khớp quy cách đóng gói
Điện trở ruột dẫnĐo trên cuộn hoặc đoạn mẫu, quy đổi về 20 °C, so với catalogue
Hồ sơCO/CQ, catalogue đúng mã; chứng nhận (nếu hồ sơ dự án yêu cầu)

Nên mua từ đơn vị có hồ sơ rõ ràng, có hỗ trợ kỹ thuật và chính sách bảo hành bằng văn bản.

Cáp điều khiển Heizka

Heizka Việt Nam phân phối 3 mã cáp điều khiển chống nhiễu 1 cặp: HEW18S2PC (18 AWG), HEW16S2PC (16 AWG), HEW14S2PC (14 AWG). Cả 3 mã có ruột đồng mạ thiếc, cách điện HDPE, chống nhiễu bằng băng nhôm độ phủ 100%, vỏ PVC màu xám, điện áp định mức 300 V, nhiệt độ làm việc −20 đến 90 °C, 305 m/thùng (theo trang sản phẩm). Bảng thông số đầy đủ và cách chọn mã xem bài cáp điều khiển Heizka 14/16/18 AWG hoặc danh mục cáp điều khiển Heizka.

Câu hỏi thường gặp

Cáp điều khiển và cáp tín hiệu có khác nhau không?

Hai tên này thường được dùng thay cho nhau. Cả hai đều là cáp hạ áp mang tín hiệu điều khiển, đo lường hoặc truyền thông. Điều cần phân biệt là cáp có chống nhiễu hay không và có chịu lửa hay không.

Khi nào cần cáp điều khiển chống nhiễu?

Khi đi tín hiệu analog, tín hiệu truyền thông, hoặc khi tuyến cáp đi gần động cơ, biến tần, cáp động lực, tủ điện công suất lớn.

Có dùng cáp điều khiển vỏ PVC cho hệ thống báo cháy được không?

Không nên. Mạch báo cháy và mạch cần duy trì khi có cháy dùng cáp tín hiệu chống cháy theo yêu cầu thiết kế PCCC. Xem bài chọn cáp tín hiệu hệ thống báo cháy.

Nên chọn 18, 16 hay 14 AWG?

Tín hiệu dòng nhỏ, khoảng cách ngắn thường dùng 18 AWG. Cấp nguồn cho thiết bị ở xa (khóa cửa, đầu đọc thẻ) nên tính sụt áp; khi sụt áp lớn thì chuyển lên 16 hoặc 14 AWG.

Xem thêm

Công ty Cổ phần Heizka Việt Nam

  • VP Hà Nội: Tầng 4, Tòa nhà HH02 FLC Garden City, Phường Đại Mỗ, Thành phố Hà Nội, Việt Nam.
  • VP Đà Nẵng: 68 Phú Lộc 22, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng, Việt Nam.
  • VP HCM: Tầng 4, Công viên Phần mềm Quang Trung, Số 01 đường Tô Ký, Phường Trung Mỹ Tây, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
  • Hotline: 0965.025.902
  • Email: info@heizka.vn
  • Website: https://heizka.vn · https://heizka.com